5 . سبب خشكى هوا و حرارت بسيار در تابستان يكى از علل كميابى آب اين است كه در قلل جبال ابرهاى مداوم و متمركز كه سبب توليد آب مىشود ، در آنها نيست . همچنان مسطح بودن اراضى و غالب امكنه ، مانع از اتصال آبهاى برف و باران شده و سبب عدم اجتماع و تشكّل رودهاى عظيم مىشود تا در طول ، مجرايى يافته و به طرف دريا روان شود و يا در همان مكان ، به زمين فرو رود . آنچه هم كه به يك جا گرد آيد ، به مصرف زراعت رسيده ، مابقى متحول به ابخره مىشود . اگر هم آبى در جايى گرد آيد ، به علت مسطح بودن زمين جارى نشود و به صورت درياچهء شور آبى شود كه آن هم قبل از انقضاى فصل تابستان مىخشكد و تمام مىشود . كمى آب در ايران ، باعث عدم درختان قوى هيكل و تشكيل جنگلها شده است كه آن هم سبب اضمحلال ابخره در فضا مىشود ، زيرا نگهدارى ابخره كه مسبب رطوبت هوا و طراوت مكان است ، وجود جنگلهاست ، چنان كه از كرمانستان [ - كرمان ] تا تهران ، و از تهران تا اصفهان هيچ درخت جنگلى خود روئيى نديديم . آنچه از اشجار ديده مىشود ، تمامى به دست كاشته شده و دستى آبيارى مىشود . بلاشبهه روزگارى و زمانى بوده كه كوهها به وجود اشجار مشحون بوده ، و صحراها به تاكهاى انگور ، و زمينهاى زراعتى مرغوب بوده‌اند ، زيرا در هرجا كه شخص نظر مىافكند ، زمينهاى قابلى مىبيند . از زيادى بته‌هاى سوس ، شجرة الورد و بته‌هاى خاردار كه امروزه ، ايرانيان به عوض هيمه ، آنها را مىسوزانند . مىتوان بر صحّت اين مسأله استدلال كرد كه چگونه اين جنگلهايى كه كوهها را پوشانيده بودند ، تمام شده است . آيا به علّت كثرت جمعيت آنها را بتدريج به مصرف رسانيده‌اند ، و يا حريقهاى متعاقب ، سبب عدم آنها شده است . دراين‌صورت لازم است كه نهالهايى به جهت بزرگ شدن و درخت قوى هيكل شدن ، در پناه سايه درختان كاشته شود تا از تابش سخت و شديد خورشيد و آفتاب ايمن باشند . [ آنگاه اين ] زمين را رطوبتى به واسطهء سايهء اشجار باقى باشد تا زيانى به ريشهء آنها نرسد و روزبروز بدل و عوض آنچه كه تلف شده ، گردند . امّا مكانى كه يك مرتبه از اشجار عارى شود ، هرگز به حالت اول نيايد . كوههايى ما ديديم كه تمامى قابل روييدن درخت بلوط و كاج و سدر و سقّز و درخت كوهنج و غيره بودند . بعضى از اين اشجار را نيز در سرحد غربى ايران مشاهده كرديم . كوههايى كه اين درختها را در آنها ديديم ، تفاوتى با كوههاى ديگر نداشتند ، الّا اينكه از شهرهاى بزرگ و آباد بسيار دور بودند .